Privacyproof en veilig browsen 1/2: het belang van (online) privacy

In de huidige digitale wereld waarin we leven, is het onderwerp privacy een steeds terugkerend gespreksonderwerp. Het lijkt erop dat we niet meer kunnen ontsnappen aan de alziende ogen van technologie. Maar voordat je me afschildert als een doorgewinterde privacyactivist (waar ik overigens niets dan respect voor heb), laat me je geruststellen: ik ben niet zo 'privacygek' als sommige van mijn vakgenoten. Daarom ga ik in deze tweedelige blog niet prediken dat je moet verkassen naar een hut in de bossen van Alaska, zonder enige technologie, om je te wapenen tegen dataverzamelende techgiganten en overheden. Echter, ik ben me wel terdege bewust van het belang van privacy en de impact die het kan hebben op onze dagelijkse levens. Dat belang lijkt nog weleens lacherig te worden weggewuifd met slechte argumenten. Daarom wil ik in deze blog het belang van online privacy bespreken. Niet vanuit een abstract, theoretisch perspectief, maar vanuit een praktisch oogpunt. Althans, dat is wat ik grotendeels ga doen. In deel twee van deze blog stel ik namelijk verschillende tools voor om je privacy op internet (zo goed mogelijk) te borgen en om veilig te browsen. Toch kwam ik er bij het schrijven achter dat ik er niet aan ontkom om uit te leggen wáárom je iets zou moeten geven om (online) privacy. Immers, waarom zou je de voorgestelde tools in het tweede blogdeel gebruiken als je 'niks te verbergen hebt'? Daarom zet ik in dit eerste deel uiteen waarom dat een slecht argument is en waarom privacy voor iedereen belangrijk is. Dat gaat gepaard met enige theorie.

Het belang van (online) privacy

In het digitale tijdperk waarin we leven, is privacy een belangrijk onderwerp geworden. Maar waarom is het zo belangrijk? Is het alleen voorbehouden aan degenen die iets te verbergen hebben? Het antwoord is een volmondig 'nee'. Privacy is een fundamenteel mensenrecht, erkend in de Universele Verklaring van de Rechten van de Mens, en het is essentieel voor een vrije en democratische samenleving. In dit deel van de blog zet ik uiteen waarom privacy van belang is. Dat doe ik aan de hand van eigen ervaringen en overtuigingen, maar ook aan de hand van punten die ik een tijd terug in het boek ’Je hebt wel iets te verbergen’ heb gelezen (een aanrader voor iedereen).

Over welke soort privacy hebben we het?

Voordat ik op het belang van privacy inga, is het belangrijk om duidelijk te maken dat er niet één soort privacy is. Er zijn doorgaans vier soorten privacy te onderscheiden, die ieder op een bepaald deelgebied zien. In deze blog ga ik het voornamelijk over de informationele en communicatieprivacy hebben. Ter informatie is hieronder een kort overzicht van de vier soorten privacy:

1. Lichamelijke/fysieke privacy: dit heeft betrekking op de lichamelijke integriteit. Het gaat om het recht te bepalen wie toegang heeft tot ons lichaam en onder welke omstandigheden. Zo kan het betrekking hebben op zaken als medische procedures, fysiek onderzoek, lichamelijke aanraking en zelfs surveillance en tracking technologieën die ons lichaam kunnen 'lezen' of volgen.
2. Territoriale privacy: hier gaat het om het recht op privacy met betrekking tot persoonlijke ruimtes. Denk aan een huis, auto of kantoor. Het gaat om het recht om te bepalen wie toegang heeft tot deze ruimtes en wanneer.
3. Communicatieprivacy: dit heeft betrekking op het recht om te kunnen communiceren zonder te worden afgeluisterd of gemonitord. Dit omvat zaken als telefoongesprekken, appjes, e-mails, brieven (het welbekende briefgeheim) en andere vormen van persoonlijke communicatie. Onder communicatieprivacy valt bijvoorbeeld ook metadata (een term die door Martijn en Tokmetzis 'gedragsgegevens' worden genoemd, een toepasselijke term m.i.).
4. Informationele privacy: soms ook dataprivacy genoemd, heeft betrekking op het recht van een individu om controle te hebben over hoe zijn/haar persoonsgegevens worden verzameld, gebruikt en verspreid. Het gaat hierbij om het recht om te weten welke informatie over jou wordt verzameld, wie toegang heeft tot deze informatie, en hoe deze informatie wordt gebruikt.

Terug naar waarom je wel iets te verbergen hebt

De combinatie van gegevens

Laten we beginnen met het feit dat dataverzameling alomtegenwoordig is in onze moderne samenleving. Elke keer dat we een app downloaden, een website bezoeken, online winkelen of een slim apparaat in ons huis gebruiken, laten we digitale voetafdrukken achter. Deze voetafdrukken, bestaande uit persoonsgegevens en metadata, kunnen worden gevolgd, opgeslagen en geanalyseerd. Hierbij gaat het niet alleen om individuele gegevenspunten, maar met name om hoe deze gegevens kunnen worden gecombineerd en geanalyseerd om gedetailleerde profielen te creëren. Deze profielen kunnen verrassend intieme details over ons leven onthullen, vaak zonder dat we ons daarvan bewust zijn.

Controle over je eigen informatie

Privacy gaat niet alleen over het verbergen van informatie, maar ook over de controle over wie toegang heeft tot die informatie en hoe deze wordt gebruikt. Zelfs als je denkt dat je niets te verbergen hebt, wil je waarschijnlijk nog steeds controle hebben over wie toegang heeft tot je persoonlijke e-mails, foto's, gezondheidsinformatie, financiële gegevens, etc. Des te meer omdat de informatie die we delen vaak wordt gebruikt op manieren die we niet (volledig) begrijpen of waar we geen controle over hebben. Je kunt zomaar in een schimmige database terechtkomen, zonder dat je daar ooit iets van af zult weten. [caption id="attachment_13210" align="aligncenter" width="400"]

De invloed van techbedrijven op informatiepresentatie

Daarnaast kunnen met name grote Amerikaanse techbedrijven, zoals Google en Facebook, gebruikers beïnvloeden door de manier waarop ze informatie presenteren. Ze kunnen bijvoorbeeld de resultaten van een zoekopdracht, of de inhoud van een nieuwsfeed, aanpassen op basis van wat ze weten over de voorkeuren en het gedrag van een gebruiker (mede op basis van informatie die gebruikers zelf vaak hebben gegeven). Dit kan leiden tot een "filterbubbel", waarbij gebruikers alleen informatie zien die overeenkomt met hun bestaande overtuigingen en voorkeuren. Dat kan vervolgens de autonomie van gebruikers aantasten, omdat het hun vermogen om geïnformeerde beslissingen te nemen kan beperken. Ze krijgen mogelijk niet alle informatie die ze nodig hebben om een volledig beeld van een situatie te krijgen, of ze kunnen worden gemanipuleerd om bepaalde keuzes te maken zonder dat ze zich daarvan bewust zijn. In een wereld waarin onze digitale en fysieke levens steeds meer met elkaar verweven raken, is het belang van privacy niet te onderschatten. Dit grondrecht gaat om het beschermen van onze vrijheid, autonomie en menselijke waardigheid. Ook gaat het om het waarborgen van een gezonde democratie waarin je vrij van externe druk kunt denken en om een vrije samenleving. En het gaat om het behouden van controle over onze eigen persoonlijke informatie in een tijdperk waarin bijna alles kan worden gevolgd en opgeslagen.